Cửa chống cháy là một trong những hạng mục có vai trò quan trọng trong việc ngăn cháy, hạn chế khói và bảo vệ lối thoát nạn. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít công trình gặp khó khăn khi nghiệm thu PCCC không phải vì thiết kế quá phức tạp, mà đến từ những lỗi tưởng như rất nhỏ trong quá trình lựa chọn, lắp đặt và hoàn thiện cửa.
Đáng chú ý, một bộ cửa đạt yêu cầu về vật liệu hoặc có đầy đủ hồ sơ chưa chắc đã được đánh giá phù hợp nếu khi đưa vào công trình, cấu tạo thực tế và phụ kiện không đúng với yêu cầu thiết kế. Các chi tiết như khe hở, hướng mở, tay co, khóa, kính chống cháy hay tình trạng tự đóng đều có thể ảnh hưởng đến khả năng vận hành và chức năng ngăn cháy của cửa.
Vì vậy, kiểm soát cửa chống cháy cần được thực hiện đồng bộ từ khâu thiết kế, lựa chọn sản phẩm, hồ sơ chứng minh tính năng đến thi công và kiểm tra thực tế. Dưới đây là những lỗi cơ bản mà chủ đầu tư và nhà thầu nên đặc biệt lưu ý trước khi đưa công trình vào nghiệm thu PCCC.
1. Sử dụng cửa không đúng chủng loại hoặc cấp độ chống cháy
Một trong những lỗi cơ bản nhất là lựa chọn cửa chống cháy không đúng với yêu cầu được xác định trong hồ sơ thiết kế và giải pháp PCCC của công trình. Mỗi vị trí có thể có yêu cầu khác nhau về giới hạn chịu lửa, cấu tạo cửa, kích thước, hướng mở hoặc khả năng ngăn khói.
Ví dụ, cửa được sử dụng tại buồng thang thoát nạn, phòng kỹ thuật, khu vực có nguy cơ cháy cao hay các vị trí ngăn cách khoang cháy có thể phải đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật khác nhau. Việc sử dụng một mẫu cửa cho tất cả vị trí chỉ vì thuận tiện thi công có thể dẫn đến sai lệch so với thiết kế được phê duyệt.
Ngoài ra, cần phân biệt rõ giữa cửa có khả năng chịu lửa và một bộ cửa thông thường được quảng cáo là “chống cháy”. Khi nghiệm thu, không chỉ tên gọi sản phẩm được xem xét mà còn phải đối chiếu hồ sơ kỹ thuật, cấu tạo và tính năng của hệ thống cửa với yêu cầu áp dụng cho vị trí lắp đặt.
2. Hồ sơ cửa chống cháy không đầy đủ hoặc không khớp thực tế
Một bộ cửa được thi công đúng kỹ thuật nhưng hồ sơ sản phẩm không đầy đủ cũng có thể khiến quá trình kiểm tra gặp trở ngại. Hồ sơ cần thể hiện được nguồn gốc, thông số kỹ thuật và cơ sở chứng minh khả năng đáp ứng yêu cầu của sản phẩm theo quy định và hồ sơ thiết kế áp dụng cho công trình.
Lỗi thường gặp là hồ sơ ghi một loại cửa, một cấu tạo hoặc một cấp độ chịu lửa nhưng sản phẩm thực tế được lắp đặt lại có thông số khác. Chẳng hạn, hồ sơ thể hiện cửa có kính chống cháy nhưng tại công trường lại sử dụng loại kính thông thường; hoặc hồ sơ thể hiện một cấu hình phụ kiện nhưng thực tế đã thay đổi trong quá trình thi công.
Đây là lý do chủ đầu tư nên kiểm soát hồ sơ ngay từ khi đặt hàng thay vì đợi đến giai đoạn nghiệm thu mới rà soát. Sản phẩm thực tế, bản vẽ, thông số kỹ thuật và hồ sơ chứng minh tính năng cần được thống nhất, tránh tình trạng “hồ sơ một đằng, công trình một nẻo”.
3. Cửa lắp đặt sai kích thước, khe hở hoặc cấu tạo
Kích thước và chất lượng lắp đặt ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành cũng như hiệu quả ngăn cháy của cửa. Một bộ cửa bị lắp lệch, cong vênh, cánh không kín hoặc xuất hiện khe hở bất thường có thể làm giảm hiệu quả làm việc của toàn bộ hệ thống.
Đặc biệt, cần kiểm soát vị trí khung cửa, liên kết giữa khung với tường và vật liệu xử lý khe giữa khung cửa với kết cấu xung quanh. Việc sử dụng vật liệu không phù hợp hoặc thi công không đúng cấu tạo thiết kế có thể tạo ra điểm yếu trong hệ thống ngăn cháy.
Một lỗi khá phổ biến là sau khi hoàn thiện tường, sơn bả hoặc ốp lát, kích thước thực tế khiến cánh cửa bị cạ nền, cạ khung hoặc không thể đóng kín. Vì vậy, cửa chống cháy cần được kiểm tra cả khi đóng, khi mở và khi tự đóng, thay vì chỉ nhìn hình thức bên ngoài.
4. Cửa không tự đóng hoặc tay co thủy lực hoạt động không đúng
Đây là lỗi tưởng nhỏ nhưng rất đáng lưu ý đối với các vị trí cửa trên đường thoát nạn có yêu cầu về khả năng tự đóng. QCVN 06:2022/BXD và Sửa đổi 1:2023 có quy định về cơ cấu tự đóng đối với các cửa thuộc phạm vi áp dụng và có yêu cầu giới hạn chịu lửa. Vì vậy, không nên hiểu đơn giản rằng chỉ cần “có tay co” là đã đạt.
Trong thực tế, tay co có thể được lắp nhưng lực đóng không đủ, tốc độ đóng không phù hợp hoặc bị điều chỉnh sai khiến cánh cửa không thể tự đóng hoàn toàn. Cũng có trường hợp người sử dụng tháo tay co, chèn cửa bằng vật nặng hoặc dùng vật dụng giữ cửa mở liên tục, làm mất chức năng tự đóng của cửa.
Do đó, trước nghiệm thu cần kiểm tra khả năng tự đóng của từng bộ cửa trong điều kiện vận hành thực tế. Với cửa hai cánh có yêu cầu phù hợp, cũng cần kiểm tra trình tự đóng của các cánh để bảo đảm hệ thống hoạt động đúng cấu tạo thiết kế.
5. Tự ý thay đổi kính, khóa hoặc phụ kiện sau khi lắp đặt
Cửa chống cháy là một hệ thống, không nên đánh giá riêng phần cánh cửa mà bỏ qua các thành phần đi kèm. Một bộ cửa có khả năng chịu lửa theo cấu hình nhất định nhưng sau đó thay đổi kính, khóa, bản lề, tay co hoặc các chi tiết quan trọng khác có thể khiến cấu hình thực tế không còn giống với cấu hình đã được chứng minh tính năng.
Ví dụ, việc thay kính chống cháy bằng kính thường vì lý do tiết kiệm chi phí là một sai sót nghiêm trọng. Tương tự, thay đổi phụ kiện không phù hợp hoặc khoan cắt lại cánh cửa quá nhiều trong quá trình hoàn thiện cũng có thể ảnh hưởng đến cấu tạo ban đầu.
Vì vậy, mọi thay đổi liên quan đến cấu tạo và phụ kiện cửa nên được kiểm soát trước khi thực hiện. Đặc biệt với những bộ cửa đã được lựa chọn theo một cấu hình kỹ thuật cụ thể, không nên tự ý thay thế linh kiện chỉ dựa trên tiêu chí “lắp vừa” hoặc “sử dụng được”.
6. Hướng mở cửa thoát nạn không phù hợp
Một lỗi khác thường xuất hiện ở giai đoạn hoàn thiện là cửa được lắp đúng kích thước nhưng hướng mở hoặc cách bố trí không phù hợp với phương án thoát nạn. Đây là vấn đề cần được xem xét ngay từ bản vẽ thay vì xử lý sau khi cửa đã hoàn thiện.
Nếu cửa nằm trên đường thoát nạn, việc xác định hướng mở cần được tính toán cùng với mặt bằng, hành lang, buồng thang và dòng người di chuyển khi có sự cố. Một cánh cửa mở ngược vào hành lang hoặc tạo điểm cản trở cho dòng thoát nạn có thể gây ảnh hưởng đến giải pháp an toàn tổng thể.
Do đó, trước khi sản xuất hàng loạt, cần đối chiếu bản vẽ cửa với mặt bằng thực tế. Với các công trình có nhiều tầng và số lượng cửa lớn, việc kiểm tra từng vị trí trước khi lắp đặt sẽ giúp hạn chế tình trạng phải tháo dỡ, đảo chiều hoặc thay đổi cửa sau khi đã hoàn thiện.
7. Không kiểm tra tổng thể hệ thống trước ngày nghiệm thu
Một trong những nguyên nhân đáng tiếc nhất là công trình chỉ kiểm tra cửa chống cháy ngay trước ngày nghiệm thu. Khi đó, những lỗi như cửa không tự đóng, khóa bị kẹt, cánh bị xệ, kính sai chủng loại, thiếu phụ kiện hoặc hồ sơ chưa đồng bộ có thể xuất hiện đồng thời và rất khó xử lý trong thời gian ngắn.
Cách làm hiệu quả hơn là xây dựng một checklist nghiệm thu nội bộ cho toàn bộ cửa chống cháy. Nội dung kiểm tra nên bao gồm chủng loại cửa, vị trí lắp đặt, kích thước, hướng mở, tình trạng cánh và khung, khe hở, khả năng đóng kín, cơ cấu tự đóng, phụ kiện, kính và hồ sơ kỹ thuật liên quan.
Quan trọng nhất, cửa chống cháy cần được xem là một phần của giải pháp PCCC tổng thể chứ không phải một sản phẩm độc lập. Khi thiết kế – sản phẩm – hồ sơ – thi công – vận hành được kiểm soát thống nhất ngay từ đầu, nguy cơ phát sinh lỗi khi nghiệm thu sẽ giảm đáng kể và công trình cũng có được hệ thống cửa an toàn, ổn định hơn trong quá trình sử dụng.
Xem thêm: Tiêu chuẩn EI 90 và EI 120 trên cửa chống cháy: Khác biệt kỹ thuật và ứng dụng.
